Στο τέλος τής ραψωδίας Β, ο Όμηρος παραθέτει έναν μακρύ
κατάλογο με τις περιοχές που έστειλαν δυνάμεις στα δύο αντίπαλα στρατόπεδα του Τρωικού Πολέμου. Ανάμεσα στους συμμάχους των Αχαιών βρίσκεται και η Αθήνα.
[ Ιλιάδα Β547-557 ]
Εκείνοι πάλι που είχαν την Αθήνα την καλοχτισμένη
πολιτεία, το δήμο του γενναίου Ερεχθέα, που γεννημένο
από την εύφορη γη τον είχε αναθρέψει, η Αθηνά, η κόρη
του Δία, και τον εγκατέστησε να καθίση στην Αθήνα, στον
πλούσιο ναό της. Εκεί οι νέοι των Αθηναίων θυσιάζοντάς
του κάθε χρόνο ταύρους και αρνιά γυρεύουν να τον
εξευμενίσουν.
Αυτοί είχαν αρχηγό το Μενεσθέα, το γιο του Πετεού.
Όμοιός του δε στάθηκε ακόμα πάνω στη γη άλλος άξιος
σαν κι' αυτόν να
παρατάζη άρματα και ασπιδοφόρους άντρες ·
μόνο ο Νέστορας τον ανταγωνιζόταν, γιατί ήταν μεγαλύτερός
του.
Μαζί μ᾿ αυτόν
ακολουθούσαν πενήντα μαύρα καράβια.
Ο Ερεχθέας ήταν
ήρωας και βασιλιάς τής Αθήνας. Πολλοί μύθοι σχετικοί με την ίδρυση της πόλης
μιλούν γι' αυτόν. Αυτός ήταν που επέλεξε την Αθηνά για πολιούχο της και
μετονόμασε τους κατοίκους της από "Κεκροπίδες" σε Αθηναίους. Εισήγαγε τη
λατρεία τής θεάς στην περιοχή τού βράχου τής Ακρόπολης και καθιέρωσε τα
"Αθήναια" προς τιμήν της – η γιορτή ονομάστηκε "Παναθήναια" αργότερα, όταν ο Θησέας ένωσε τους δήμους τής Αττικής.
Και στην Οδύσσεια
αναφέρεται η Ακρόπολη : η θεά Αθηνά, φεύγοντας από τη γη των Φαιάκων, επιστρέφει
στην πόλη της και μπαίνει στο παλάτι τού Ερεχθέα σα να το θεωρεί σπίτι της.
[ Οδύσσεια η78-85 ]
Αυτά είπεν η Αθηνά
η γλαυκόματη κι αφήνει τη Σχερία
την έμνοστη, κι απάνω απ᾿
τ᾿ άκαρπα πετώντας τα πελάγη,
στο Μαραθώνα, στην πλατύδρομην εκείθε Αθήνα φτάνει,
και στου Ερεχθέα το στέριο εχώθηκε παλάτι. Κι ο Οδυσσέας
στο αρχοντικό του Αλκίνοου κίνησε να πάει · μα πριν πατήσει
το χάλκινο κατώφλι, στάθηκε και δούλευεν ο νους του ·
τι φως ολούθε απ᾿
του λιοντόκαρδου του Αλκίνοου το παλάτι
το αψηλοτάβανο ξεχύνουνταν — σα φεγγαριού, σαν ήλιου.
Τον 8o π.Χ. αιώνα υπήρχε στον βράχο τής Ακρόπολης ένας μικρός
ναός αφιερωμένος στην θεά Αθηνά. Στο εσωτερικό του φυλασσόταν το ξύλινο άγαλμά της,
ενώ δίπλα του βρισκόντουσαν βωμοί κι άλλων θεών, ο τάφος τού γενάρχη Κέκροπα, η
ιερή ελιά τής θεάς, τα ίχνη από το χτύπημα της τρίαινας του Ποσειδώνα κατά τη διεκδίκηση της πόλης. Από τον ναό αυτό, που αναφέρει ο Όμηρος, απέμειναν δύο λίθινες βάσεις στο σημείο όπου αργότερα ανεγέρθηκε ο "Παλαιός Ναός" τής Αθηνάς, ο οποίος το 480 π.Χ. καταστράφηκε ολοσχερώς από τους Πέρσες.
Στη μέση τού βράχου τής Ακρόπολης διακρίνονται και σήμερα τα
θεμέλια τού Παλαιού Ναού, δίπλα ακριβώς στο νότιο τοίχο τού Ερεχθείου, το οποίο
χτίστηκε στα χρόνια τού Πελοποννησιακού Πολέμου για να στεγάσει τα ιερά τού κατεστραμμένου κτίσματος. Μπροστά στον Παλαιό Ναό, προς την ανατολή, βρισκόταν ο μεγάλος βωμός τής Αθηνάς, όπου
γίνονταν οι θυσίες προς τιμήν της. Ο χώρος τού Παλαιού Ναού δεν είναι μόνο το κεντρικό σημείο τού βράχου, αλλά και το ιερότερο.
Μέχρι να αρχίσει η λαμπρή ανοικοδόμηση του βράχου τα χρόνια τού Περικλή, μετά τον θρίαμβο των Αθηναίων στους Περσικούς Πολέμους, ο Παλαιός Ναός είχε διαμελιστεί, ενώ τα θεμέλιά του αφέθηκαν ακάλυπτα να θυμίζουν την ιεροσυλία των αντιπάλων. Η σπουδαιότητα
της θέσης του αναδεικνύεται και από τον προσανατολισμό των Προπυλαίων,
που έγινε έτσι ώστε ο επισκέπτης να μπαίνει στο χώρο κοιτάζοντας προς αυτή την
κατεύθυνση.
Λίγο νοτιότερα υψώνεται το λαμπρότερο δείγμα αρχιτεκτονικής και
καλλιτεχνίας τής Αθηναϊκής Δημοκρατίας, ο Παρθενώνας. Η βόρεια πλευρά του επισκοπεί τα θεμέλια του Παλαιού Ναού.
Οι 32 μετόπες τής βόρειας
πλευράς τού Παρθενώνα υπέστησαν μέσα στους αιώνες εκτεταμένες φθορές, όμως ό,τι
σώθηκε, και με τη βοήθεια ομοιοτήτων που εντοπίστηκαν σε παραστάσεις πάνω σε
αγγεία τής εποχής, οδήγησε τους μελετητές στο συμπέρασμα ότι αφηγούνται
περιστατικά από τις τελευταίες μέρες τού Τρωικού Πολέμου και την άλωση της
Τροίας. Γιατί άραγε να επιλέχτηκε αυτό το θέμα και μάλιστα στην πλευρά που μπρος στα πόδια της εκτείνεται το ιερό επίκεντρο του βράχου, το τέρμα τής πομπής τής μεγάλης
εορτής των Παναθηναίων, τα θεμέλια του Παλαιού Ναού τής Αθηνάς και ο μεγάλος βωμός
της ;
Οι μετόπες κοντά στο βορειοδυτικό άκρο τού Παρθενώνα, το πλησιέστερο
στη είσοδο της Ακρόπολης, αναπαριστούν θεούς τού Ολύμπου, ενώ σε δύο διπλανές έχει αναγνωριστεί το ξύλινο άγαλμα της Αθηνάς στην Τροία. Παρόμοιο
ήταν και αυτό που οι Αθηναίοι λάτρευαν στην Ακρόπολή τους και στα Παναθήναια το
έντυναν με το ιερό πέπλο.
Οι Αθηναίοι ήταν στην μεριά των νικητών στον Τρωικό Πόλεμο
όμως, όπως φαίνεται από έργα τέχνης τής εποχής, οι πράξεις των Αχαιών κατά την άλωση
θεωρούνταν θηριωδία. Έχει διατυπωθεί η άποψη από μελετητές πως οι Αθηναίοι,
έχοντας βιώσει πρόσφατα την άλωση της πόλης τους από τους Πέρσες, ταυτίστηκαν με
τους Τρώες, ένιωσαν τον πόνο από την βεβήλωση των ιερών τους και καταδίκασαν την ύβρη
αυτή όταν αναμόρφωσαν τον βράχο.
 |
| Ο Αίας ο Λοκρός απομακρύνει βίαια την Κασσάνδρα από το ιερό τής Αθηνάς (τμήμα ερυθρόμορφης διακόσμησης υδρίας με σκηνές τής άλωσης της Τροίας, 5ος π.Χ. αιώνας | πηγή εικόνας) |