Τυπώθηκε το 1955 με έξοδα των μεταφραστών, γιατί κανένας οίκος δεν αποτολμούσε την έκδοσή της, όπως σημειώνει ο Παντελής Πρεβελάκης.
Απόσπασμα από τον πρόλογο του Ιωάννη Κακριδή στη μετάφραση της Οδύσσειας (1965).
Ο Νίκος Καζαντζάκης
τελείωσε την πρώτη γραφή της μετάφρασης της Ιλιάδας στις 27 του Οχτώβρη του
1942. Από την άλλη κιόλας μέρα καταπιάστηκε να μεταφράζει την Οδύσσεια. Σε δυο
μέσα μήνες είχε έτοιμες και τις εικοσιτέσσερεις ραψωδίες σε πρώτο σχέδιο! Τώρα
ερχόταν η δικιά µου η σειρά να επεξεργαστώ το κείμενο του συνεργάτη µου και να
ετοιμάσω τη δεύτερη γραφή· την τρίτη θα
την έκανε πάλι ο Καζαντζάκης. Τη μέθοδο της διαδοχικής χωριστής επεξεργασίας
την είχαμε εφαρμόσει και στην Ιλιάδα. Αρχικά την είχε επιβάλει η απόσταση που
χώριζε τους δυο συνεργάτες — ο ένας στη Γαλλία, ο άλλος στην Ελλάδα, γρήγορα όμως
ο τρόπος αυτός της δουλειάς αποδείχτηκε πολύ αποδοτικός. Μόνο στο τέλος
σχεδιάζαμε να συζητήσουμε μαζί όσα προβλήματα θα είχαν μείνει στο μεταξύ άλυτα.
Το ίδιο είχαμε κάνει και στην πρώτη µας συνεργασία.
Η Οδύσσεια
χρειάστηκε ωστόσο να περιμένει χρόνια πολλά, ως που να έρθει η σειρά της· γιατί η
Ιλιάδα µας εκδόθηκε μόλις το Σεπτέμβρη του 1955, ύστερα από δεκατεσσάρων χρόνων
δούλεμα και ξαναδούλεμα.
Αμέσως έπειτα από
την έκδοση της Ιλιάδας ο Καζαντζάκης αρχίζει να φανερώνει έντονα την ανησυχία
του, μήπως δεν προφτάσουμε να τελειώσουμε την Οδύσσεια. Η υγεία του έχει
κλονιστεί και το ξέρει. Όσο κι αν η περηφάνεια του κρητικού τον εμποδίζει να μιλήσει
καθαρά για θάνατο, την αγωνία του μήπως «μπούμε στον Παράδεισο µε το ένα µόνο
πόδι» τη φανερώνει κάθε γράμμα του της εποχής εκείνης: «Κάνε γρήγορα, ζω ακόμα,
µα µην το ξεχνάς, δε θα ζω πάντα· και
πού θα βρεις άλλον τόσο βολικό συνεργάτη και εργάτη;» (15-9-1956)
Μα ο δικός του ο
συνεργάτης δεν μπορεί να δουλέψει όσο γρήγορα θέλει ο Καζαντζάκης· γιατί δεν είναι σαν εκείνον ελεύθερος να
διαθέσει τις ώρες του, όπως του αρέσει. Έχει πάντα έγνοιες πολλές: πανεπιστημιακή
διδασκαλία, συνεδρίες και εξετάσεις ατέλειωτες, ταξίδια στο εξωτερικό· έχει ακόμα να δημοσιέψει βιβλία και μελέτες,
που χρόνια περίμεναν να πάρουν την οριστική τους μορφή· ούτε και την αντοχή του φίλου του έχει. Μόλις στο τέλος του
1956 κατορθώνει να του στείλει δουλεμένες δυο ραψωδίες. Ο Καζαντζάκης δείχνει
ευχαριστημένος από τη δεύτερη αυτή γραφή: «τελείωσα τα δυο γράμματα, ε και ζ,
και περιμένω καινούργια. ∆εν έκαμα πολλές μεταβολές· καταντάει να µη µ' έχεις πια ανάγκη. Ο στίχος σου είναι σωστός
και η γλώσσα πλούσια». (9-1-1957) |
| Ο Νίκος Καζαντζάκης και ο Γιάννης Κακριδής με τον Επίσκοπο Σελίνου και Κισσάμου στην Κρήτη. Ιούλιος 1945 {πηγή εικόνας: kazantzakispublications} |