Ομήρου Πνεύμα Αθάνατο

Μετά τη νεκρώσιμη τελετή για τον Πάτροκλο, ο Αχιλλέας διοργανώνει προς τιμή του αθλητικούς αγώνες, στους οποίους δεν παίρνει μέρος ο ίδιος παρά είναι αυτός που προσφέρει τα έπαθλα. Ο Όμηρος περιγράφει διαδοχικά αγώνες αρματοδρομίας, πυγμαχίας, πάλης, δρόμου, δισκοβολίας, τοξοβολίας, ακοντισμού και μονομαχίας με πολεμική εξάρτηση. Τα πολυτιμότερα βραβεία πάνε στους νικητές, όμως όλοι οι αγωνιζόμενοι βραβεύονται. Βραβείο απονέμεται τιμητικά και στον σοφό γέροντα Νέστορα. Στην αρματοδρομία παίρνει μέρος και ο γιος του, Αντίλοχος, ο οποίος ακούει τις οδηγίες τού πατέρα του πριν τον αγώνα.

Πέρα & Πάνω Από Τον Πόλεμο

Είναι αναμενόμενο η Ιλιάδα να θεωρείται ένα έπος πολεμικό, όμως παρουσιάζει κάποιες σημαντικές ιδιαιτερότητες. Ο Όμηρος τις τρομερές σκηνές των μαχών έχει τον τρόπο σε μια στιγμή και τις σβήνει από το μυαλό μας. Δημιουργεί σκηνές πιο ισχυρές από το αίμα και τη βία που μόλις έχει περιγράψει· σκηνές που η φωτεινή απλότητά τους μπορεί να θαμπώσει τη φρικαλεότητα του πολέμου.

Βία & Ανατομία

Ομηρική Μάχη
(ελαιογραφία τού Antoine Joseph Wiertz | πηγή εικόνας)

Στην Ιλιάδα τα συμβούλια των αρχηγών, τις περιγραφές τής ζωής στα αντίπαλα στρατόπεδα, και τις αναφορές στους ελληνικούς θρύλους διακόπτουν μάχες, που περιλαμβάνουν πολλές σκηνές ωμής βίας. Σε μια απ΄αυτές, έχουν σκοτωθεί δύο πολεμιστές, ο Αχαιός Αμφίμαχος και ο Τρώας Ίμβριος. Οι Έλληνες καταφέρνουν να αποκρούσουν την έφοδο του Έκτορα και να πάρουν τα σώματα των νεκρών. Ο λόγος για τον οποίο η απόσπαση των νεκρών ήταν τόσο σημαντική, ώστε να παίρνουν αλόγιστα ρίσκα οι πολεμιστές, φαίνεται στους παρακάτω στίχους.

Άβυσσος η Ψυχή τής Γυναίκας

Είκοσι χρόνια έχουν περάσει από τότε που η Ελένη εγκατέλειψε τη ζωή της στη Σπάρτη και έφυγε με τον Πάρη. Τα τελευταία δέκα περίπου τα έχει περάσει στην Τροία, ανάμεσα σε ξένους να βλέπει, έξω από τα τείχη τής πόλης, Αχαιούς και Τρώες να πολεμούν και να σκοτώνονται για χάρη της.

   Ο Μενέλαος και οι υπόλοιποι Αχαιοί πιστεύουν πως η Ελένη έχει βρεθεί εκεί παρά τη θέλησή της. Αυτό φαίνεται στα λόγια τους σε

Για τα Μάτια μιας Γυναίκας

Μπροστά στα τείχη τής Τροίας είναι παραταγμένοι οι στρατοί Αχαιών και Τρώων και στη μέση ετοιμάζονται να μονομαχήσουν ο Μενέλαος με τον Πάρη. Ο νικητής τα παίρνει όλα. Οι γέροντες της πόλης κάθονται ψηλά σε έναν πύργο και εποπτεύουν τη δράση, όταν εμφανίζεται η Ελένη.

[ Ιλιάδα Γ154-158 ]

---

Κι ως είδαν την Ελένη αντίκρυ τους στον πύργο εκεί να φτάνει,

λόγια ανεμάρπαστα σιγόφωνα σταυρώναν μεταξύ τους :

« Δεν είναι κρίμα αν βασανίζουνται για μια γυναίκα τέτοια

μαζί κι οι Αργίτες οι λιοντόκαρδοι κι οι Τρώες καιρούς και χρόνια ·

τι φοβερά με τις αθάνατες θεές στην όψη μοιάζει.

---

Ο Ιερός Βράχος τής Αθηνάς

Στο τέλος τής ραψωδίας Β, ο Όμηρος παραθέτει έναν μακρύ κατάλογο με τις περιοχές που έστειλαν δυνάμεις στα δύο αντίπαλα στρατόπεδα του Τρωικού Πολέμου. Ανάμεσα στους συμμάχους των Αχαιών βρίσκεται και η Αθήνα.

Ομηρικά Τραπεζώματα

Ο Όμηρος απαγγέλλει τους στίχους του
(πίνακας του Jacques-Louis David, 1794 | πηγή εικόνας) 

[ Οδύσσεια ι1-20 ]

---

Γυρνώντας τότε ο πολυμήχανος του μίλησε Οδυσσέας:
«Αλκίνοε, βασιλιά περίλαμπρε, μες στο λαό σου ο πρώτος,
αλήθεια είναι όμορφο να κάθεσαι ν᾿ ακούς τον τραγουδάρη,
και νά' ναι σαν αυτόν, που ακούγεται καθώς θεού η φωνή του.
Άλλη αναγάλλια εγώ τρανότερη δεν ξέρω, μόνο νά' χει

Αχίλλειος Πτέρνα

Στη Μυθολογία, η μάνα τού Αχιλλέα, η Νηρηίδα Θέτις, παρουσιάζεται υπερπροστατευτική με το γιο της. Έτσι την παρουσιάζει και ο Όμηρος.

   Στα 'Αργοναυτικά' ο Απολλώνιος ο Ρόδιος (3^ος π.Χ. αιώνας) αναφέρει πως η θεά άλειβε το σώμα τού μωρού της με αμβροσία και του έβαζε φωτιά για να «καυτηριαστεί η θνητότητά του». Αργότερα, ο Ρωμαίος ποιητής Στάιος (1^ος μ.Χ. αιώνας) μιλά για το γνωστό περιστατικό τής εμβάπτισης του Αχιλλέα στα νερά τής Στυγός από τη μητέρα του, που έκανε το σώμα του άτρωτο εκτός από την "αχίλλειο πτέρνα".  Ο προγενέστερός τους Όμηρος δε τα συμμερίζεται αυτά.

Το Όνειρο του Σωκράτη

Όταν ο Κρίτων, στον ομώνυμο διάλογο του Πλάτωνα, επισκέπτεται τον Σωκράτη στη φυλακή και προσπαθεί να τον πείσει να δραπετεύσει, ο Σωκράτης, εμμένοντας στις αρχές και αξίες που δίδαξε, αρνείται την πρόταση. Βασισμένος σε ένα όνειρο που είδε την προηγούμενη νύχτα, προφητεύει μάλιστα πως θα πιεί τελικά το κώνειο : μια όμορφη γυναίκα τον καλεί και του λέει:

Στρατιωτική Ιατρική

Το έμβλημα του Κ.Ε. ΥΓειονομικού (Σώματος του Στρατού Ξηράς) περιέχει ένα ρητό που συναντάμε στον Ιπποκράτη (Παραγγελίαι, VI) :

“ τῇ τοῦ ἰητροῦ ἐπιεικείῃ ευδοκεύοντες ”

Έχοντας εμπιστοσύνη στην φροντίδα τού γιατρού.

   Η ταχεία και αποτελεσματική περίθαλψη των τραυματιών κατά τη διάρκεια ενός πολέμου έχει, τόσο στα αρχαία χρόνια όσο και σήμερα, μεγάλη σημασία, καθώς το μέγεθος τού αξιόμαχου δυναμικού είναι συνήθως καθοριστικός παράγοντας για την έκβαση των μαχών.  Ένας τραυματισμένος στρατιώτης δεν μπορεί να προσφέρει τις υπηρεσίες του και δημιουργείται κενό. Όταν ο τραυματίας είναι αξιωματικός το πλήγμα γίνεται μεγαλύτερο καθώς επεκτείνεται και στο επίπεδο των αποφάσεων.

Υγιής Αυτοθεώρηση

Αν ανάμεσα στους Έλληνες ο Αχιλλέας είναι ο τρομερότερος πολεμιστής – αν και ο πιο εγωπαθής – και ο Οδυσσέας είναι ο πιο ευφυής, από τους Τρώες, ο Έκτορας είναι ο πιο φιλότιμος, ευσυνείδητος και συγκροτημένος, αλλά συνάμα και ο πιο ανθρώπινος (όπως φαίνεται σε πολλά υπέροχα επεισόδια της Ιλιάδας και ιδιαίτερα σε αυτό του θανάτου του). Από την άλλη, ο αδελφός του, ο Αλέξανδρος (ευρύτερα γνωστός ως 'Πάρης'), αν και όχι ανδρείος, φαίνεται πως είναι αυτός

Όσα φέρνει η ώρα...

Στη συνέλευση των Αχαιών για το λοιμό που ξεκληρίζει το στράτευμα, ο ιερέας τού Απόλλωνα, Χρύσης, ζητά από τον Αγαμέμνονα την απελευθέρωση της αιχμάλωτης κόρης του, Χρυσηίδας. Το αίτημά του είναι σοβαρό, καθώς μπορεί να μεσολαβήσει στο θεό για να σταματήσει το κακό που απειλεί την άμεση ματαίωση της εκστρατείας. Ο Αγαμέμνονας θυμώνει, φέρεται άσχημα στον ιερέα, αλλά τελικά

Η Μοιρασιά

Όσο οι Έλληνες πολιορκούσαν την Τροία επιτίθονταν και σε διπλανές μικρότερες πόλεις. Οι σκηνές τους, και ιδιαίτερα αυτές των αρχηγών τους, ήταν γεμάτες από όπλα τού εχθρού και πολύτιμα αντικείμενα. Μετά από κάθε επιτυχημένη επίθεση τα λάφυρα μοιράζονταν, προφανώς ανάλογα με την ιεραρχία και την συμβολή τού καθενός στην επιχείρηση. Σε αυτά συμπεριλαμβάνονταν, όχι μόνο τα υλικά αγαθά και τα ζώα, αλλά  και οι αιχμάλωτοι που γινόντουσαν σκλάβοι.

   Η ομηρική λέξη για το μερίδιο που δικαιούται κάποιος είναι το

Μια Ταυτόχρονη Ματιά στα Δύο Έπη

Tα έπη του Ομήρου μας ξεκινούν έτσι (νεοελληνική απόδοση: Καζαντζάκη-Κακριδή):

Μῆνιν ἄειδε θεὰ  Πηληϊάδεω Ἀχιλῆος

οὐλομένην, ἣ μυρί᾿ Ἀχαιοῖς ἄλγε᾿ ἔθηκε,

Τη μάνητα, θεά, τραγούδα μας του ξακουστού Αχιλλέα,

ανάθεμα τη, πίκρες που 'δωκε στους Αχαιούς περίσσιες

  

Άνδρα μοι ἔννεπε, μοῦσα, πολύτροπον, ὃς μάλα πολλὰ

πλάγχθη, ἐπεὶ Τροίης ἱερὸν πτολίεθρον ἔπερσεν:

Τον άντρα, Μούσα, τον πολύτροπο τραγούδα μου, που πλήθος

διάβηκε τόπους, αφού πάτησε της Τροίας το κάστρο το άγιο,

   Και στα δύο, μέχρι το στίχο 10 έχει γίνει ήδη η παρουσίαση όλων όσων ακολουθούν. Δεν θα μπορούσαν να είναι πιο περιεκτικές οι εισαγωγές τους.
   Η Ιλιάδα τραγουδά την «μῆνιν», δηλ. το μένος, την οργή τού νεαρού Αχιλλέα · η Οδύσσεια, τις περιπέτειες του «πολύτροπου», δηλ. του πολύπειρου και πολύπλευρου Οδυσσέα. 

   Τα θέματα των έργων είναι διαφορετικά, όπως είναι διαφορετικές και οι προσωπικότητες των δύο κεντρικών ηρώων τους. Παρ’ όλα αυτά, δεν μπορούν να απομονωθούν το ένα από το άλλο, καθώς βρίσκονται σε διαρκή συνομιλία μεταξύ τους για τη ζωή και το θάνατο. Υπάρχει στην Ιλιάδα ένα σημείο που το αναδεικνύει αυτό.